Programma 1 Onderwijs, economie en arbeidsparticipatie

Financiën uitvoeringskosten wet inburgering
Met de invoering van de Wet inburgering 2021 zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor een intensievere begeleiding van inburgeraars. Uit een landelijke tussenevaluatie blijkt dat de feitelijke uitvoeringskosten aanzienlijk hoger liggen dan de middelen die gemeenten hiervoor via het gemeentefonds ontvangen. In 2024 bedroegen de landelijke uitvoeringskosten naar schatting € 161 mln., tegenover een beschikbare rijksvergoeding van € 114 mln. Daarnaast zijn incidentele aanvullende middelen beëindigd, waardoor de financiële druk op gemeenten verder toeneemt.

Het bovenstaande geldt ook voor de gemeente Zoetermeer. Wegens de financieringssystematiek via het gemeentefonds is het echter ingewikkeld om het verschil tussen inkomsten en uitgaven precies te berekenen. Het college volgt de ontwikkelingen rondom de landelijke evaluatie en de gesprekken tussen het rijk en de VNG over een passende financieringssystematiek nauwgezet. Tegelijkertijd wordt gestuurd op doelmatige uitvoering en monitoring van de kostenontwikkeling. Omdat de hoogte van toekomstige compensatie door het rijk nog onzeker is, blijft het risico op een structureel tekort voor de uitvoering van de Wet inburgering aanwezig.

Financiën Participatiewet in Balans
In 2026 en 2027 worden verschillende maatregelen van de Participatiewet in Balans ingevoerd. De financiële gevolgen hiervan voor de gemeente zijn nog niet volledig duidelijk. Voor een deel van de veranderingen stelt het rijk extra geld beschikbaar via de BUIG. Het doel is dat inwoners beter worden ondersteund en dat de kosten op termijn dalen. Drie jaar na de invoering evalueert het rijk of de middelen voldoende zijn of moeten worden aangevuld. De gevolgen voor Zoetermeer brengen we voor zover mogelijk verder in beeld en verwerken we in de Perspectiefnota 2028.

Toelichting:
1.  Implementatie Participatiewet in balans
De wet Participatiewet in Balans is aangenomen om de Participatiewet eenvoudiger te maken en te verbeteren. Dit gebeurt door meer maatwerk, versoepeling van regels en een menselijkere aanpak. In 2026 gaan wij aan de slag met de uitvoering van deze nieuwe wet. We doen dit bijvoorbeeld door het bijscholen van medewerkers en tijdelijk extra personele inzet voor het bijwerken van onze werkprocessen. Het rijk heeft in de Septembercirculaire 2025 extra middelen toegevoegd aan de algemene uitkering voor de uitvoering van deze nieuwe wet.

2. Impuls sociale infrastructuur
Het rijk stelt voor de periode 2025 t/m 2035 extra middelen beschikbaar voor de versterking van de infrastructuur gericht op werk voor de mensen in de Participatiewet. De gemeente Zoetermeer ontvangt en beheert de middelen mede namens de andere gemeenten in het samenwerkingsverband (Lansingerland, Leidschendam-Voorburg, Pijnacker-Nootdorp, en Rijswijk). Voor de periode 2027 en verder wordt nog gewerkt aan een bestedingsplan.

3. Economie
Om uitvoering te kunnen geven aan de economische ambities o.a. de transitie naar circulariteit en het nog beter verbinden van onderwijs, economie en arbeidsmarkt op het gebied van ICT, Health, Logistiek & Handel en Bouw & Installatie, zoals opgenomen in het coalitieakkoord, de Visie Zoetermeer 2040 en de Ruimtelijke Strategie Zoetermeer is er gerichte slagkracht nodig binnen het cluster Economie. Grote opgaven, zoals: optimaal ruimtegebruik, arbeidsmarktkrapte, verduurzaming, netcongestie, digitalisering en regionale concurrentiekracht komen steeds vaker samen en raken direct de lokale en regionale economie en het mkb. Het cluster Economie speelt een sleutelrol in het ondersteunen van ondernemers hierbij. De huidige formatie is onvoldoende om aan de ambities uitvoering te geven. De Perspectiefnota 2027 bevat een voorstel om de capaciteit uit te breiden.

4. Actieagenda Economie, inclusief circulaire economie
Voor het uitvoeren van de ambities voor economie is € 0,11 mln. per jaar opgenomen. Dit bedrag draagt voornamelijk bij aan de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven, mogelijkheden voor het bieden van ruimte aan bedrijvigheid en het behouden van de economische voorzieningen in de stad en de (wijk)winkelcentra. Daarnaast willen we toewerken naar een circulaire economie. De landelijke doelen om in 2050 volledig circulair te zijn en het grondstoffengebruik in 2030 te halveren, betekenen dat we als gemeente stappen moeten zetten. Hiervoor is jaarlijks € 90.000 gereserveerd. Deze stappen worden komend jaar uitgedacht. Parallel ondersteunen we ondernemersinitiatieven uit de markt zelf en zijn we aangesloten bij het provinciaal netwerk 'Circulair Connect'. 

5. Tweejaarlijks Innovatieprijs
Elke twee jaar organiseren we een innovatieprijs. Innovatieve ondernemers kunnen op de dag van de ondernemer deze prijs winnen. Hiermee stimuleren we innovatie en de band tussen de gemeente en ondernemers. Hiervoor is per editie € 30.000 opgenomen. 

6. Mbo- en hbo-onderwijs in Zoetermeer behouden en naar Zoetermeer trekken, en versterken positie vmbo en techniekonderwijs
Voor onderwijs zijn er via de Perspectiefnota 2027 geen beleidswijzigingen voorgesteld. In het Coalitieakkoord 2026-2030 is € 100.000 beschikbaar gesteld voor een periode van 4 jaar. Dit is voor het behouden en naar Zoetermeer trekken van mbo- en hbo-opleidingen en het versterken van de positie van het vmbo- en het techniekonderwijs. In de toelichtende tekst is opgenomen dat dit budget ingezet wordt voor:

• De aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, inclusief de versterking van het vmbo- en het techniekonderwijs.
• Het aantrekken van mbo- en hbo-opleidingen.

7. Glijdende schaal bij bijstand (eerst onderzoek, daarna PM voor uitvoering)
In 2027 wordt onderzocht hoe er binnen gemeentelijke inkomensregelingen meer kan worden gewerkt met een glijdende schaal. In het Coalitieakkoord 2026-2030 is € 50.000 gereserveerd om te onderzoeken hoe een glijdende schaal in de bijstand kan worden ingevoerd. 

Toelichting financiën op hoofdlijnen:

• Doelstelling 1.1 - Bijdragen aan maatwerk in spelen en leren
  Het meeste van dit budget wordt gebruikt voor onderwijshuisvesting. Daarnaast worden o.a. de kosten voor brede school, schoolbegeleiding, leerlingenvervoer, kinderopvang en onderwijsachterstanden uit dit budget betaald.
• Doelstelling 1.2 - Beperken uitval in het onderwijs
  Dit budget wordt voor een groot gedeelte gebruikt voor de uitvoering leerplicht, het terugdringen van voortijdig schoolverlaten en schoolmaatschappelijk werk.
• Doelstelling 1.3 - Bevorderen van een beter ondernemersklimaat
  Het budget wordt o.a. ingezet voor onderzoek, (strategisch) beleid en maatregelen voor het versterken van het ondernemersklimaat. Daarnaast voor de verschillende samenwerkingen in de regio, zoals: de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en Business Park Haaglanden. In het coalitieakkoord zijn voor 2027-2030 extra middelen (incidenteel) opgenomen voor het bevorderen van het vestigings- en ondernemersklimaat en een tweejaarlijkse Innovatieprijs. Daarnaast zijn extra middelen (incidenteel) opgenomen voor het bevorderen van verduurzaming, waaronder circulariteit.
• Doelstelling 1.4 - Bevorderen groei werkgelegenheid
  Het budget wordt o.a. ingezet voor monitoring leegstand kantorenvastgoed, aanpak beter benutten van bedrijventerreinen, het koopstromenonderzoek en onderzoek naar sterke sectoren. 
• Doelstelling 1.5 - Stimuleren duurzame arbeidsparticipatie
  Het budget wordt ingezet om werkzoekenden te laten participeren op de arbeidsmarkt, uitstroom naar school, sociale activering door middel van bijdragen aan de verbonden partij De Binnenbaan BV.
• Doelstelling 1.6 - Voorzien in noodzakelijke middelen van bestaan
  Het budget wordt ingezet voor uitkeringen levensonderhoud (bijstand), armoedebeleid (inkomensondersteunende voorzieningen zoals bijzondere bijstand of de ZoetermeerPas, maar ook bijvoorbeeld ondersteuning van partners) en voor zaken als handhaving.

Niet van toepassing.

Hyperlinks naar dashboard ‘Waar staat je gemeente?’. Selecteer bij het eerste bezoek gemeente Zoetermeer:
https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/dashboard/Onderwijs/
https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/dashboard/Bedrijvigheid-en-economie/
https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/dashboard/Werk-en-inkomen/
https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/dashboard/Besluit-Begroting-en-Verantwoording/