Toelichting op de balans

Immateriële vaste activa zijn investeringen die niet tastbaar zijn. Door wijziging in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) worden de voorbereidingskosten voor grondexploitaties vanaf 2016 geactiveerd als kosten van onderzoek en ontwikkeling. Na maximaal 5 jaar moeten de kosten hebben geleid tot een actuele grondexploitatie dan wel worden afgeboekt ten laste van het jaarresultaat. Het verloop hiervan in 2025 is als volgt:

Materiële vaste activa zijn investeringen die een meerjarig nut hebben en in termijnen worden afgeschreven. Onderscheid wordt gemaakt tussen investeringen met een economisch nut en investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut. 
In de toelichting bij de reserves is vermeld uit welke bestemmingsreserves middelen zijn onttrokken voor de (gedeeltelijke) dekking van de afschrijvingen van geactiveerde investeringen.

Investeringen met een economisch nut
Dit betreffen de gronden die in erfpacht uitgegeven zijn, waarvoor jaarlijks een canon in rekening wordt gebracht. Het verloop hiervan in 2025 is als volgt:

Overige investeringen met een economisch nut
Investeringen met een economisch nut zijn investeringen die kunnen bijdragen aan het genereren van middelen en/of verhandelbaar zijn. Het verloop hiervan in 2025 is als volgt:

De belangrijkste investeringen > € 0,5 mln. in 2025 waren:

In 2025 waren er geen desinvesteringen > € 0,5 mln.

Investeringen met een economisch nut, waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden geheven
Dit betreffen de boekwaarden van de begraafplaats (gronden, gebouwen en infrastructurele werken), de afvalinzameling (huisvuilauto’s, overige tractiemiddelen, mini- en ondergrondse containers) en de apparatuur voor het betaald parkeren. Het verloop hiervan in 2025 is als volgt:

Investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut
Investeringen met een maatschappelijk nut betreffen de investeringen die worden gedaan in met name groen, wegen en kunstwerken. Het verloop hiervan in 2025 is als volgt:

De belangrijkste investeringen > € 0,5 mln. in 2025 waren:

Kapitaalverstrekking aan deelnemingen
De kapitaalverstrekking aan deelnemingen betreft het volgende:

(1) De nominale waarde is € 1.851.800, de werkelijke waarde (gebaseerd op de historische kosten) is € 8.901.417.

Hiernaast bezit de gemeente nog de volgende aandelen die in de balans tegen € 0,00 zijn opgenomen:

Overige langlopende geldleningen
De overige langlopende geldleningen betreffen de volgende leningen:

In 2025 zijn via het Stimuleringsfonds Vereniging Nederlandse Gemeenten (SVn) geen startersleningen verstrekt. De starterslening is bij aanvang renteloos en aflossingsvrij. Bij voldoende financiële draagkracht wordt vanaf het vierde jaar door de SVn een marktconform rentepercentage gehanteerd gebaseerd op 15 jaar vast en aflossing op basis van annuïteiten. Naast de reguliere aflossingen van € 62.607 werden er in 2025 leningen vervroegd gedeeltelijk of geheel afgelost tot een bedrag van € 275.294.

Grond- en hulpstoffen
De grond- en hulpstoffen bestaan uit:

Onderhanden werk, waaronder bouwgronden in exploitatie
Deze categorie betreft de lopende grondexploitaties. Het zijn de projecten waarvoor de raad de grondexploitatie voor de volledige looptijd heeft vastgesteld.

De grondexploitaties zijn herzien naar de situatie per ultimo 2025. Bij negatieve grondexploitaties is de Voorziening Nadelige complexen op de juiste hoogte gebracht. Dit deel van de voorziening is in de balans in mindering gebracht op de boekwaarde. In de gevallen dat de voorziening hoger is dan de boekwaarde per complex dan gebeurt dit tot de (netto) boekwaarde per complex nihil is. Het restant wordt in dat geval vermeld bij de Voorziening nadelige complexen grondbedrijf aan de passiva zijde. 
In het licht van de huidige marktomstandigheden zijn de materiële vastgoedwaarderingen belangrijke schattingsposten. Er bestaat een wezenlijk risico dat zich materiële aanpassingen kunnen voordoen in de waardering in het volgende boekjaar als gevolg van gewijzigde marktomstandigheden of onvoorziene omstandigheden.

In onderstaand overzicht zijn de geraamde lasten en baten opgenomen van de bouwgronden in exploitatie en het geschatte eindresultaat. De inschattingen zijn gebaseerd op externe makelaarsrapporten en kostencalculaties van derden.

De uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar bestaan uit: 

Vorderingen op openbare lichamen
De vorderingen op openbare lichamen bestaan uit vorderingen op de volgende openbare lichamen, waaronder gemeenten, gemeenschappelijke regelingen, het Rijk en overige openbare lichamen.

Rekening-courantverhoudingen met niet financiële instellingen
Dit betreft een rekening-courantverhouding met de stichting Stimuleringsfonds Nederlandse Gemeenten (SVn), waar de startersleningen worden geadministreerd. Via deze rekening-courant worden de kosten (beheervergoeding) en opbrengsten van de startersleningen verrekend.

Rekening-courantverhoudingen met het Rijk (Schatkistbankieren)
De wet Schatkistbankieren verplicht decentrale overheden om hun overtollige liquide middelen aan te houden in de schatkist van het Rijk. Het betreft middelen die decentrale overheden niet onmiddellijk nodig hebben voor de publieke taak. Tot een bepaald bedrag (drempelbedrag, gebaseerd op de begrotingsomvang) mogen de decentrale overheden overtollige middelen buiten de schatkist van het Rijk aanhouden.

Onderstaand een overzicht met de drempelbedragen per kwartaal. In geen van de kwartalen is sprake van een overschrijding van het drempelbedrag.

Het limiet schatkistbankieren 2025 bedraagt € 10,1 mln. Met de invoering van het automatisch schatkistbankieren met een banksaldo op de lopende rekeningen van maximaal € 200.000 (Rekening BNG en RABO) is een overschrijding van deze norm niet mogelijk.

Overige vorderingen
De overig vorderingen zijn verdeeld naar categorieën op basis van de aard van de vordering.

Belastingvorderingen
De openstaande vorderingen betreffen de belastingjaren 2016 tot en met 2025. Hiervan is € 0,6 mln. als dubieus aangemerkt. Voor dit bedrag is een voorziening dubieuze belastingdebiteuren getroffen, die in de balans is verrekend met de betreffende vorderingen.

Vorderingen bijstand
De openstaande vorderingen van € 8,5 mln. hebben betrekking op vorderingen op (voormalige) bijstandscliënten. Er is vanuit het voorzichtigheidsbeginsel voor gekozen om rekening te houden met de mogelijkheid dat vorderingen niet of niet geheel zullen worden terugbetaald door de cliënten. Hiervoor is een voorziening dubieuze debiteuren in het leven geroepen. Hiervan is € 6,0 mln. als dubieus aangemerkt omdat bij de betreffende bijstandscliënten -gelet op de inkomenssituatie- de aflossing van verstrekte bedragen geen vanzelfsprekendheid is.

Voor dit bedrag is een voorziening dubieuze bijstandsdebiteuren getroffen, die in de balans is verrekend met de betreffende vorderingen. In 2025 heeft een aanwending i.v.m. gestelde debiteuren van in totaal € 1,099 mln. plaatsgevonden, waarvan € 253.345,70

buiten invorderingen en € 0,845 mln. kwijtscheldingen. Op grond van de debiteurenpositie per ultimo 2025 is € 1,099 mln. aan de voorziening onttrokken.

Overige vorderingen
De openstaande vorderingen betreffen diverse overige debiteuren. Hiervan is € 20.000 als dubieus aangemerkt. Voor dit bedrag is een voorziening dubieuze debiteuren getroffen, die in de balans is verrekend met de betreffende vorderingen.
De grootste posten zijn:

De van Europese en Nederlandse overheidslichamen nog te ontvangen voorschotbedragen ontstaan door voorfinanciering op uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel

Het verloop hiervan in 2025 is als volgt:

Overige nog te ontvangen bedragen en vooruitbetaalde bedragen die ten laste van volgende begrotingsjaren komen
De overige nog te ontvangen bedragen en vooruitbetaalde bedragen die ten laste van volgende begrotingsjaren komen bestaan uit diverse posten van verschillende aard en omvang.
De grootste posten zijn als volgt:

Onder de overige nog te ontvangen bedragen bevinden zich ook vorderingen in het kader van faciliterend grondbeleid. De notitie grondbeleid 2023 van de Commissie BBV hanteert een onderverdeling in vier categorieën.

In verreweg de meeste gevallen is er bij faciliterend grondbeleid sprake van een anterieure overeenkomst. Bij het ontbreken van een anterieure overeenkomst kan in een aantal gevallen uiteindelijk achteraf (na het vaststellen van het omgevingsplan) alsnog een posterieure overeenkomst worden gesloten.

Reserves
In de jaarrekening (realisatie) zijn toevoegingen of onttrekkingen aan reserves slechts verantwoord als daarvoor bij de begroting of begrotingswijziging autorisatie door de raad is verleend en voor zover ook nodig en tot maximaal het daarvoor gebudgetteerde bedrag. Uitzondering hierop zijn de volgende resultaatbestemmingen, die in de jaarrekening zijn verantwoord ongeacht de hiervoor begrote bedragen:

• Voor de Reserve egalisatie investeringen schoolgebouwen is een inflatiecorrectie toegepast om de betreffende reserve waardevast te houden. De hoogte van de inflatie wordt vastgesteld bij de begroting en de werkelijk storting is gebaseerd op de werkelijke stand van de reserve op 1-1 van het rekeningsjaar. Deze werkwijze is geautoriseerd op grond van het raadsbesluit bij de rentenota 2018 op 5 november 2018.
• De (voorlopige) bestemming van het resultaat van het Grondbedrijf is in de jaarrekening voor 50% is verrekend met de Reserve Fonds Zoetermeer 2040 en voor 50% met de reserve versterking financiële positie Grondbedrijf. Dit is vanaf 2008 geautoriseerd op grond van raadsbesluit van 17 november 2008. In 2008 wordt in het raadsbesluit de Reserve Investeringsfonds 2030 genoemd. Deze is ultimo 2023 opgeheven en alle middelen zijn overgeheveld naar de Reserve Fonds Zoetermeer 2040. De raad heeft hierbij besloten om alle geraamde onttrekkingen, toevoegingen, verwachtingen en geoormerkte middelen op te nemen in de Reserve Fonds Zoetermeer 2040.
• De over- of onderschrijding op de budgetten voor groot onderhoud bovengronds worden op basis van de Begrotingsraad op 11 november 2013 verrekend met de egalisatiereserve groot onderhoud bovengronds. 
• Voorts wordt de reserve afgeroomd ten gunste van de vrij inzetbare reserve als deze uitstijgt boven het maximum van € 5 mln.
• De afroming van de rente-egalisatiereserve boven de vastgestelde bovengrens ten gunste van de vrij inzetbare reserve. Deze generieke gedragslijn is door de raad vastgesteld op 5 november 2018 (rentenota 2018).
• Bij verkoop van vastgoed worden incidentele verkoopresultaten (positief en negatief) in de vorm van een hogere / lagere verkoopopbrengst ten opzichte van de restant boekwaarde ten gunste of ten laste van de vrij inzetbare reserve gebracht. Dit is door de raad besloten op 27 juni 2016 (Perspectiefnota 2017 en gevolgen Gemeentefonds 2016).
• Bij een beroep op specifieke voor het doel in leven geroepen bestemmingsreserves wordt het bedrag van de feitelijke onttrekking gelijkgetrokken aan de gemaakte kosten tot maximaal de raming van de kosten. Deze werkwijze is geautoriseerd op grond van het raadsbesluit bij de perspectiefnota 2020 op 1 juli 2019.
• De extra inkomsten door de groei van de stad worden voor 50% toegevoegd aan de Reserve Fonds Zoetermeer 2040 ( artikel 17 Financiële verordening 2023/Nota reserves en voorzieningen d.d. 23 februari 2026)

Gerealiseerd resultaat
Het gerealiseerde resultaat volgend uit het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening is afzonderlijk in de balans vermeld als onderdeel van het eigen vermogen.

Toelichting reserves
Het verloop van de reserves in 2025 is als volgt:

Exploitatieresultaat 2024
Het voordelig exploitatieresultaat van 2024 is op grond van het raadsbesluit van 16 juni 2025 (Resultatendebat) toegevoegd aan de vrij inzetbare reserve.
De definitieve resultaatbestemming heeft plaatsgevonden in de raad van 30 juni 2025 bij de behandeling van de Perspectiefnota 2026; deze is verwerkt in de toevoegingen en onttrekkingen bij de betreffende reserves.
Hierna volgt een toelichting van de aard en de reden van elke reserve en de mutaties daarin. De vermelde bedragen zijn x € 1.000.

A1. Reserve versterking financiële positie Grondbedrijf
Deze reserve dient om samen met de reserve in verband met risico’s Grondbedrijf te waarborgen dat het totaal van de risico’s binnen het Grondbedrijf afdoende kan worden gedekt. Deze reserve vormt het belangrijkste onderdeel van de weerstandscapaciteit van het Grondbedrijf waarbij de minimale en maximale omvang zijn bepaald op respectievelijk 1,0 en 1,2 keer de gekwantificeerde risico’s. Vooruitlopend op de definitieve resultaatbestemming wordt jaarlijks 50% van het resultaat van het Grondbedrijf aan deze reserve toegevoegd dan wel onttrokken. De reserve wordt elk jaar herijkt op basis van een herziening van de actieve grondexploitaties (aan de hand van de voortgang van de projecten wordt het financieel resultaat van de projecten met een grondexploitatie opnieuw bepaald).

A2. Reserve in verband met risico's Grondbedrijf
Deze reserve dient ter beperking van het risico dat vanuit de winstgevende grondexploitaties te vroeg winst wordt genomen en maakt ook deel uit van de weerstandscapaciteit Grondbedrijf. Het risico heeft uitsluitend betrekking op de grondexploitaties waarvoor tussentijds winst is genomen. Deze reserve bedraagt op peildatum 2,5% van de nog te maken kosten en de nog te realiseren verkoopopbrengsten tot maximaal het bedrag van de gerealiseerde gecumuleerde tussentijdse winstnemingen.

A3. Vrij inzetbare reserve
Deze reserve dient om reservemiddelen waarop geen verplichting rust in beeld te brengen. Hierdoor vervult deze reserve ook de functie van financiële buffer voor het opvangen van negatieve rekeningresultaten en risico’s. Als zodanig maakt deze reserve deel uit van het weerstandsvermogen zoals aangegeven in de nota weerstandsvermogen en risicomanagement van 14 december 2020. 

B1. Reserve Integraal Veiligheidsbeleid
Deze reserve dient om de kosten te dekken van maatregelen tegen onveilige situaties in de openbare ruimte, waaronder cameratoezicht (raadsbesluit 9 juli 2007).

B2. Reserve egalisatie investering schoolgebouwen
Deze reserve dient om pieken en dalen in de lasten van investeringen te egaliseren. Op deze wijze ontwikkelen de lasten zich in de jaren geleidelijk en minder schoksgewijs. Dit is noodzakelijk omdat de schoolgebouwen (vooral in het voortgezet onderwijs) in een relatief korte periode zijn neergezet en daarom ook de kosten van renovatie of herbouw in een korte periode op de gemeente af zullen komen.
In 2023 is het integraal huisvestingsplan primair onderwijs 2023-2027 vastgesteld. De daaruit voortvloeiende afschrijvingslasten bepalen mede de hoogte van deze reserve. 

B3. Reserve investeringsimpuls amateurverenigingen
De Reserve Investeringsimpuls Amateurverenigingen is bedoeld om amateurverenigingen financieel te ondersteunen bij investeringen in accommodatie, inventaris en andere duurzame kapitaalgoederen. Als de Reserve Investeringsimpuls amateurverenigingen daalt tot onder € 150.000 moet een nieuw raadsvoorstel worden aangeleverd over het al dan niet aanvullen van deze bestemmingsreserve.

B4. Reserve beeldende kunst in de openbare ruimte
Deze reserve dient om de kosten van het realiseren van beeldende kunst in de openbare ruimte te dekken. De reserve is ingesteld bij het raadsbesluit van 11 mei 2019, gelijktijdig met het opheffen van de reserve kunstopdrachten en de vaststelling van een geactualiseerde verordening "Percentageregeling beeldende kunst in de openbare ruimte".

B5. Egalisatiereserve groot onderhoud bovengronds
Deze reserve dient om wisselingen/pieken in feitelijke uitgaven door de jaren op te vangen. De reserve is in 2014 ingesteld bij de vaststelling van de begroting 2014 (op 11 november 2013). De hoogte van deze reserve is gemaximeerd op € 5 mln. Als de reserve boven dit bedrag uitkomt, wordt deze bij de jaarrekening afgeroomd ten gunste van de vrij inzetbare reserve. Over- of onderschrijding op de budgetten voor groot onderhoud worden verrekend met de reserve.

In 2025 is niet onttrokken en geen toevoegingen gedaan aan de Egalisatiereserve groot onderhoud bovengronds. Dit komt doordat het nadeel op groot onderhoud opgevangen kon worden op het totale voordeel in programma 3.

B6. Reserve duurzaamheidsfonds Zoetermeer 2040
De gemeenteraad heeft op 31 januari 2022 € 7,5 mln. beschikbaar gesteld voor de vorming van een duurzaamheidsfonds. De raad heeft op 5 juni 2023 hier € 2,5 mln. aan toe te voegen. Het fonds draagt bij aan het keren van de gesignaleerde negatieve mechanismen in Zoetermeer 2040 door een hierop gerichte realisatie van de ambities in het programma Duurzaam & Groen Zoetermeer in Transitievisie warmte en Lokale verkenning windenergie en zonnestroom. Het fonds is gericht op het creëren en ondersteunen van voorbeelden die knelpunten aanpakken en oplossen ten behoeve van het aanjagen van startende initiatieven.
De gelden in het fonds zijn op grond van het raadsbesluit van 5 juni 2023 verdeeld over drie bestedingscategorieën: Duurzame initiatieven, Eigenaar-bewoners en Gemeentelijk vastgoed. In dezelfde raadvergadering zijn ook criteria per bestedingscategorie vastgesteld.

B7. Sociaal innovatiefonds
Op 28 juni 2021 heeft de gemeenteraad het Raadsvoorstel “Afwegingskader Investeringsfonds op basis van Eneco-middelen” vastgesteld. Onderdeel van dit besluit is het instellen van een sociaal innovatiefonds, inclusief het afwegingskader waar aanvragen voor dit fonds aan moeten voldoen. In aanvulling op de criteria waar elke aanvraag aan moet voldoen zijn hierin ook specifieke criteria opgenomen voor het sociaal innovatiefonds: investeringen zijn gericht op het herstellen van de bestaanszekerheid, het bevorderen van positieve gezondheid, en het verbeteren van kansengelijkheid van Zoetermeerders, om te komen tot betere (gezondheids-) zorg en ondersteuning voor meer mensen met minder geld. Leidend criterium voor de aanvragen is de impact die daarmee gemaakt wordt, oftewel wat is de verwachte maatschappelijke bijdrage die met het voorstel wordt bereikt. In het raadsvoorstel zijn acht aanvragen opgenomen voor het investeringsfonds, voor het thema sociaal innovatiefonds. Het gaat om:

1. Basisbanen
2. Vindplaatsen verborgen schulden
3. Onder de pannen
4. Impact gedreven inzet voor jeugd & gezinnen
5. Innovatief wijkgericht en integraal ondersteuningsaanbod gericht op preventie
6. Positieve gezondheid en het huishouden
7. Preventie in de praktijk
8. Programmamanager sociaal innovatiefonds

Voor deze acht aanvragen is de inzet van middelen op basis van het sociaal innovatiefonds het fundament waarop nieuwe ontwikkelingen in gang kunnen worden gezet.

B8. Reserve Zoetermeer Noodfonds
Op 13 januari 2023 is de gemeenteraad geïnformeerd over het energienoodfonds. Het noodfonds is ingesteld om daar waar rijksregelingen tekortschieten en de nood hoog is ondersteuning te bieden. Aan verenigingen en organisaties. Per 31 december 2025 is het Zoetermeers Noodfonds opgeheven.

B9. Reserve Arbeidsmarktregio ZHC
Reserve arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal. Deze reserve dient om de middelen die we als centrumgemeente ontvangen van het Rijk voor de arbeidsmarktregio toe te voegen en de uitgaven aan de arbeidsmarktregio hieruit te onttrekken, zodat het verschil in tempo van de inkomsten en uitgaven geen effect heeft op het exploitatieresultaat van de gemeente. De werkelijke lasten en baten in de jaarrekening worden verrekend met deze reserve.

B10. Reserve algemeen dekkingsmiddel
Deze reserve staat tegenover de activa op de balans en zorgt ervoor dat niet voor alle activa een lening hoeft worden aangetrokken. Dit zorgt voor lagere rentelasten in de exploitatie.

B11. Brede bestemmingsreserve
De Brede bestemmingsreserve is ingesteld om het aantal specifieke bestemmingsreserves te beperken. Deze reserve bevat middelen ter dekking van exploitatielasten, die altijd concrete onderwerpen betreffen die specifiek door de raad zijn benoemd, waarvan de omvang van het betrokken bedrag relatief concreet is te duiden en waarvan de fasering van besteding in de tijd beperkt is. De hiervoor benodigde middelen worden per onderwerp aan deze reserve toegevoegd. De onttrekkingen aan de reserve vinden per onderwerp gedurende een beperkt aantal jaren plaats. Bedragen die bij afronding van het onderwerp zijn overgebleven, vallen vrij ten gunste van de exploitatie. Voorbeelden van onderwerpen in Brede bestemmingsreserve: aardgasvrije wijken en wijkplan Palenstein.

B12. Reserve dekking kapitaallasten
De reserve dekking kapitaallasten is een bestemmingsreserve die specifiek is bedoeld om de kapitaallasten van investeringen te dekken. Structurele lasten moeten worden gedekt door structurele baten. Investeringslasten drukken structureel op de begroting en worden dus bij voorkeur gedekt uit reguliere inkomsten. Een kapitaaldekkingsreserve ter dekking van de kapitaallasten gedurende de looptijd van de investering heeft om die reden niet de voorkeur. Er wordt terughoudend omgegaan met het vormen van een reserve waaruit de kapitaallasten kunnen worden gedekt. Er is sprake van de volgende uitgangspunten:

• De reserve dekt (een gedeelte van) de rente- en afschrijvingslasten van de desbetreffende activa;
• Zodra een activum in gebruik wordt genomen en het werkelijk investeringsbedrag bekend is, wordt de noodzakelijke omvang van de reserve opnieuw bepaald;
• Als het werkelijk investeringsbedrag lager is dan begroot dan vallen de overtollige middelen van de reserve vrij ten gunste van de exploitatie;
• Als het werkelijk investeringsbedrag hoger is dan begroot dan wordt de reserve, als dat financieel mogelijk is, aangevuld met de benodigde middelen;
• In de jaarrekening wordt de begrote dekking voor rente en afschrijving aan de reserve onttrokken;
• Onttrekking aan de reserve gaat pas in, in het jaar nadat het desbetreffende activum in gebruik is genomen;
• De verrekeningen met de Reserve dekking kapitaallasten verlopen via het Overzicht Algemene Dekkingsmiddelen (OAD).

B13. Rente-egalisatie reserve
De Reserve rente-egalisatie wordt gebruikt om renterisico’s (het stijgen van de rente) een aantal jaar af te dekken. Hierdoor kunnen schommelingen in de rentelasten worden opgevangen en hoeven er niet direct maatregelen (bezuinigingen) getroffen te worden bij een stijgende rente. Deze reserve heeft een plafond. De hoogte van de reserve is gemaximeerd op 1,5% van de verwachte financieringsbehoefte voor vier jaar. Er is een uitzondering op deze beleidsregel zolang de overliquiditeit meer dan € 80 mln. bedraagt. Dan wordt het plafond van de egalisatiereserve bevroren op de stand van de laatste jaarrekening. Hierdoor wordt voorkomen dat er middelen worden vastgehouden in de reserve die niet nodig zijn. 

De dotatie of onttrekking aan de reserve rente-egalisatie hangt af van de werkelijke afwijking van de rentelasten ten opzichte van de begroting. De afwijkingen worden gedoteerd tot aan het maximumbedrag. Hierdoor kunnen in de jaarrekening hogere én lagere bedragen dan geraamd, aan deze reserve worden toegevoegd c.q. onttrokken. Verschillen in verwachte rentelasten als gevolg van tijdelijke of geringe afwijkingen van de marktrente ten opzichte van het rentescenario worden bij het opstellen van de perspectiefnota/programmabegroting ten gunste of ten laste van de rente-egalisatiereserve gebracht.
De hierboven beschreven werkwijze is met ingang van 1 januari 2024 opgeschort tot het moment dat het weer aannemelijk wordt dat de gemeente binnen 1 jaar geld moet lenen (naar verwachting niet voor 2028). Hiermee vloeien de rentevoordelen tot die tijd niet in de reserve, maar komen ze ten gunste van het begrotingssaldo.

B14. Reserve Flankerend Beleid
Onze stad bevindt zich in een dynamische groeifase. De fysieke uitbreiding, toename van inwoners en intensivering van maatschappelijke opgaven vragen om een krachtige en wendbare gemeentelijke organisatie. Onze organisatie ontwikkelt zich in lijn met de veranderende context. We investeren in een toekomstbestendige structuur, versterken onze formatie en zetten in op een leiderschapsprogramma dat medewerkers stimuleert om eigenaarschap te nemen, samen te werken en richting te geven aan verandering. Deze ontwikkeling vraagt ook om reflectie: we houden onze organisatie tegen het licht, toetsen onze werkwijzen en processen, en passen deze aan waar nodig. Tegelijkertijd groeit de organisatie de komende jaren mee met de opgaven. We kijken kritisch naar capaciteit, competenties en samenstelling, zodat we als organisatie duurzaam kunnen bijdragen aan de ambities van de stad. Voor de komende periode vraagt dit extra investeringen waarvoor we voorstellen een bedrag van € 2 mln. te reserveren in de reserve organisatieontwikkeling/flankerend beleid.

B15. Reserve EU-initiatieven
In 2004 is een zogeheten ‘Revolving Fund subsidieverwerving’ ingesteld. In 2006 is dit gewijzigd in de huidige reserve. De reserve wordt gevoed uit de netto-subsidieopbrengsten van EU-projecten (het surplus aan vrije subsidiemiddelen). Uit dit budget kan de incidentele inzet van vakinhoudelijke medewerkers aan subsidieverwervingsprojecten worden gedekt. De restrictie hierbij is, dat de netto inkomsten uit de betreffende subsidieprojecten jaarlijks worden toegevoegd aan het ‘Revolving fund’. Het plafond van de reserve is gesteld op een maximum van € 0,15 mln.

B16. Reserve risico's programma Entree
Met het raadsbesluit- raadsvoorstel Herziening Gebiedsbusinesscase Entree is een bijgesteld budget beschikbaar gesteld voor de uitvoering van het programma Entree. De herijking van de ruimtelijke uitgangspunten via het omgevingsprogramma resulteert in een aangepast risicoprofiel. Hieraan is een bedrag verbonden van € 8,63 mln. De risico’s zijn als negatieve opbrengst verwerkt in de gebiedsbusinesscase Entree, waardoor zij een direct effect hebben op het benodigde investeringsbudget. Er bestaat echter een reële kans dat deze risico’s zich niet voordoen. In dat geval heeft dit een positief effect op het benodigde investeringsbudget.

B17. Reserve fonds Zoetermeer 2040
De reserve is op 28 juni 2021 ingesteld (raadsbesluit 06 37 69 47 55 - Afwegingskader Investeringsfonds op basis van Eneco-middelen). Op 26 juni 2023 is besloten om de eerder vastgestelde criteria te laten vervallen en deze te vervangen door een hoofdvraag naar wat de verwachte maatschappelijke bijdrage is die met het voorstel wordt bereikt. Dit is verdeeld in drie onderdelen:
a.    Bijdrage aan het keren van de mechanismen van Zoetermeer 2040
b.    Maatschappelijk nut in tijdsduur
c.    Maatschappelijk nut in bereik doelgroep.

Bijdrage aan het keren van de mechanismen van Zoetermeer 2040
Om over een langere termijn positieve maatschappelijke impact voor de stad te bereiken is het belangrijk om positief bij te dragen aan de mechanismen zoals die staan beschreven in de VisieZoetermeer 2040:
1. Concurrerende woonaantrekkelijkheid
2. Sociaaleconomische kracht
3. Samenhang beroepsbevolking en werkgelegenheid
4. Verschillen tussen wijken en buurten

Als absolute ondergrens voor voorstellen wordt het uitgangspunt gehanteerd dat een voorstel overtuigend moet bijdragen aan minimaal één -en bij voorkeur meerdere- van de vier mechanismen.

Afweging maatschappelijk nut in tijdsduur
Het verdient de voorkeur om de Eneco-gelden in te zetten voor zaken die – ook al betreft het een tijdelijke investering – een zo lang mogelijk effect voor de stad en haar inwoners hebben. Dit ‘tijdsduur criterium’ sluit aan bij de analyse van Zoetermeer 2040 waarin richtingen/plannen zijn gepresenteerd die een lange adem vergen. Als richtlijn wordt hierbij gehanteerd dat voorstellen minimaal drie jaar effect opleveren en dat dit effect uiterlijk binnen vijf jaar zichtbaar is.
Afweging maatschappelijk nut in bereik doelgroep
Het verdient de voorkeur dat het bereik van het voorstel zo groot mogelijk is. Het in beeld brengen en beargumenteren van de omvang en samenstelling van evenals het bereik en effect op- de doelgroep waarop een voorstel zich richt, wordt meegewogen in het afwegingproces. Hierbij is het uitgangspunt: hoe kleiner de groep begunstigden, hoe groter de positieve impact van een voorstel moet zijn om een investering te kunnen rechtvaardigen.

Het verloop van de voorzieningen 2025 is als volgt:

Bedragen x € 1.000

A1. Voorziening afkoopsommen onderhoud graven
Deze voorziening dient ter dekking van de kosten die de gemeente de komende jaren moet maken voor de aangegane verplichting om het onderhoud aan graven en bijbehorende omgeving te plegen en de graven te ruimen. De waarde aanpassing en de van derden ontvangen afkoopsommen voor onderhoud zijn aan de voorziening toegevoegd. Jaarlijks vindt er een onttrekking plaats ter dekking van het onderhoud.

A2. Voorziening middelen derden riolering
De van burgers ontvangen bedragen uit de rioolheffing moeten ook besteed worden aan kosten van de riolering. Een resultaat op het rioolbudget (waarvan dat budget gedekt is uit de inkomsten uit rioolheffing) als gevolg van bijvoorbeeld niet uitgevoerd werk moet gestort worden in de voorziening, zodat deze middelen in de toekomst beschikbaar zijn voor het uitvoeren van deze werken. Een positief resultaat komt dus niet ten gunste van het rekeningresultaat.

A3. Voorziening middelen derden afval
De van burgers ontvangen bedragen uit de afvalstoffenheffing moeten ook besteed worden aan kosten van de verwerking van afval. Een resultaat op het budget (waarvan dat budget gedekt is uit de inkomsten uit de afvalstoffenheffing)  moet gestort worden in de voorziening, zodat deze middelen in de toekomst beschikbaar zijn voor het uitvoeren van deze werken. 

B1. Voorziening onderhoud schoolgebouwen gemeente
Het doel van deze voorziening is om de kosten voor groot onderhoud aan schoolgebouwen waarvoor de gemeente geheel of gedeeltelijk verantwoordelijk blijft (multifunctionele gebouwen met onder meer een onderwijsbestemming) te egaliseren. Daarmee worden sterke fluctuaties van uitgaven voor gebouwenonderhoud voorkomen. Omdat deze voorziening is gebaseerd op contante waarde wordt deze aangepast met inflatierente.
Aan de basis van deze voorziening ligt het beheerplan groot onderhoud schoolgebouwen en overige accommodaties. Na actualisatie van de beheerplannen groot onderhoud eind 2022 blijkt dat de voorziening van voldoende omvang is om de grootonderhoud kosten voor de komende 10 jaar op te kunnen opvangen. Uiterlijk om de vijf jaar wordt de voorziening herijkt voor de dan volgende periode van 10 jaar. 

B2. Voorziening groot onderhoud overige accommodaties.
Het doel van deze voorziening is om de kosten voor groot onderhoud aan de gemeentelijke accommodaties te egaliseren. Daarmee worden sterke fluctuaties van uitgaven voor gebouwenonderhoud voorkomen. Omdat deze voorziening is gebaseerd op contante waarde wordt deze aangepast met inflatierente.
Aan de basis van deze voorziening ligt het beheerplan groot onderhoud schoolgebouwen en overige accommodaties. Na actualisatie van de beheerplannen groot onderhoud eind 2022 blijkt dat de voorziening van voldoende omvang is om de grootonderhoud kosten voor de komende 10 jaar op te kunnen opvangen. Uiterlijk om de vijf jaar wordt de voorziening herijkt voor de dan volgende periode van 10 jaar.

B3. Voorziening riolering
Het doel van deze voorziening is om de kosten van het groot onderhoud en vervanging van het rioolstelsel over de jaren te egaliseren. Daarmee worden fluctuaties van uitgaven voorkomen. De basis van deze voorziening is het gemeentelijke rioleringsplan dat is vastgesteld in de Nota Riolering 2023-2026.

B4. Voorziening groot onderhoud verzamelcontainers
Het doel van deze voorziening is om de kosten voor het groot onderhoud aan de verzamelcontainers te egaliseren. 

C1. Voorziening wethouderspensioenen
Op grond van de Wet Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (Appa) is een voorziening getroffen voor de pensioenverplichtingen aan wethouders. Jaarlijks worden de verplichtingen op basis van nieuwe actuariële berekeningen herijkt. Voor het bepalen van de hoogte van deze voorziening wordt de door het ministere van BZK voorgeschreven wettelijke overdrachtsrente gehanteerd. Eind 2024 is deze rente aangepast van 3,16% naar 2,325%.
Het kabinet heeft het voornemen gemeenten te verplichten (op zijn vroegst per 01-01-2028) de opgebouwde pensioenaanspraken van actieve, gewezen en gepensioneerde deelnemers onder te brengen bij het ABP.

C2. Voorziening pensioencompensatie zwembadmedewerkers
Op grond van de uitplaatsing van een zestal zwembadmedewerkers is in 2015 een voorziening getroffen voor toekomstige verplichtingen die voortvloeien uit rechten op pensioen- en loonsuppletie. In 2025 heeft de laatste uitkering inclusief een slotuitkering plaatsgevonden waarmee de regeling tot een einde is gekomen. De voorziening valt in zijn geheel vrij.

C3. Voorziening Nelson Mandela brug
Voor de totale lasten van het ontmantelen, het verstevigen, de noodbrug en het gebruikers gereedmaken moet in het jaar dat de onveiligheid van de brug is vastgesteld een voorziening worden gevormd (nagevraagd bij Commissie BBV). De bijkomende kosten zoals vervangend vervoer, wegafzettingen en verkeersregelaars zijn onderdeel van de te vormen voorziening. Deze voorziening is om deze reden gevormd. De voorziening is vanaf nu nog bedoelt voor de huur van de tijdelijke brug en de opslag van het civiele kunstwerk.

C4. Voorziening bovenwettelijk spaarverlof
Medewerkers kunnen vanaf 1 januari 2022 bovenwettelijke vakantie-uren sparen. Hiermee kunnen medewerkers passend bij hun levensfase hun bovenwettelijke vakantie inzetten op een manier die aansluit bij hun persoonlijke levens- en carrièreplanning en het gemeentelijke vitaliteitsbeleid. Bovenwettelijke vakantie-uren die worden gebruikt voor verlofsparen, verjaren niet.
Bij verlofsparen is er sprake van arbeidskosten gerelateerde verplichtingen die een niet voorspelbare opbouw en daarmee ook onvoorspelbare afbouw kennen. 

C5. Voorziening Regeling Vervroegd Uittreden
De voorziening is getroffen voor de financiële verplichtingen tegenover ex-medewerkers en de fiscus. Bij de RVU nemen medewerkers ontslag en volgt er een (maandelijkse) ontslagvergoeding die de ex-medewerker in staat stelt om te overbruggen tot aan de AOW-leeftijd. De hoogte van de voorziening voldoet om de verplichtingen te kunnen dekken tot aan de AOW-datum.

D1. Voorziening nadelige complexen Grondbedrijf
Bij een negatief eindresultaat van een grondexploitatie dient direct een voorziening getroffen te worden ter grootte van het volledige verlies. De voorziening nadelige complexen is gewaardeerd op eindwaarde. De voorziening is in de balans in mindering gebracht op de boekwaarde van deze complexen (activazijde van de balans). In die gevallen waarbij de voorziening hoger is dan de boekwaarde per complex is dat gebeurd tot de (netto) boekwaarde per complex nihil is. Het restant blijft in de voorziening aan de passiefzijde van de balans. Dit laatste bestaat per ultimo 2025 uit:

D2. Voorziening verplichtingen afgesloten grondexploitaties
Deze voorziening is ingesteld bij raadsbesluit van 28 november 2016 (Technische aanpassingen grondexploitaties BBV) voor verplichtingen i.v.m. afrondende werkzaamheden die voortvloeien uit grondexploitaties die worden afgesloten.

A. Onderhandse leningen van binnenlandse banken en overige financiële instellingen
De onderhandse leningen van binnenlandse banken en overige financiële instellingen betreffen de volgende leningen:

B. Onderhandse leningen van buitenlandse instellingen
De onderhandse leningen van buitenlandse instellingen betreffen de onderstaande lening(en). De totale rentelast in 2025 bedraagt afgerond € 0,4 mln. 

C. Waarborgsommen
De waarborgsommen hebben vooral betrekking op verhuurde objecten en aangekochte gronden. Als de afspraken zijn nagekomen door de andere partij wordt de waarborgsom teruggestort.

A. Overige kasgeldleningen
Saldo van de kasgeldleningen is € 0

B. Banksaldi
De banksaldi betreffen negatieve banksaldi bij de BNG

C. Overige schulden
De overige schulden bestaan uit een veelvoud van kortlopende schulden aan diverse crediteuren. De volgende posten zijn groter dan € 0,5 mln.:

A. Verplichtingen die in het begrotingsjaar zijn opgebouwd en die in een volgend begrotingsjaar tot betaling komen, met uitzondering van jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume
Deze post bestaat uit diverse posten van verschillende aard en omvang. De grootste posten zijn als volgt:

B. De van Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen voorschotbedragen voor uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel die dienen ter dekking van lasten van volgende begrotingsjaren
Het verloop hiervan in 2025 is als volgt:

C. Overige vooruitontvangen bedragen die ten bate komen van volgende begrotingsjaren
Deze post bestaat uit diverse posten van verschillende aard en omvang.
De grootste posten in 2025 zijn:

De gemeente kan voor de uitoefening van de publieke taak garanties te verlenen. Dit maakt het voor instellingen mogelijk geldleningen aan te gaan en daarmee investeringen te doen, die zonder deze garantie niet mogelijk is. Het betreft investeringen in activiteiten die de gemeente maatschappelijk van belang acht, zonder hiervoor directe financiële middelen beschikbaar te stellen. Daarbij is de overtuiging dat deze activiteiten met publiek belang anders niet tot stand komen. Garanties (ook wel borgtocht genoemd) zijn een vorm van financiële steunverlening. De gemeente loopt mogelijk financieel risico als een beroep wordt gedaan op een garantstelling. Om dit risico te beperken, stelt de gemeente als eis dat er sprake is van een zekere borgstelling (onderpand). Centraal staat dan ook de financiering van vastgoed en duurzame kapitaalgoederen, De garanties zijn verdeeld in:

Garanties met primair risico 
Bij een primair risico (gemeentegarantie) wordt de gemeente als eerstvolgende door de geldverstrekker aangesproken als de instelling (geldnemer) niet kan voldoen aan haar betalingsverplichtingen. 

De financiële risico’s van deze verleende garanties zijn opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderdeel risico’s concern.

Garanties met secundair risico. 
Bij een secundair risico (garantstelling door achtervang) ligt het primaire risico bij een andere partij (bijvoorbeeld een waarborgfonds). De gemeente loopt hierbij een secundair risico: de garanties worden verstrekt door het waarborgfonds (primair) en de gemeente is achtervang.

Het financieel risico van de achtervang posities wordt miniem geacht en is niet als financieel risico aangemerkt.

Bedragen x € 1.000

Woningcorporaties
Aan woningcorporaties zijn garantstellingen verstrekt voor het kunnen uitvoeren hun kerntaak zijnde: het leveren van Diensten van Algemeen en Economisch Belang (DAEB). Onder DAEB wordt verstaan: investeringen in zowel nieuwe en bestaande sociale huurwoningen als in de directe leefomgeving. DAEB-activiteiten komen ten goede aan de primaire doelgroep: mensen met een laag tot modaal inkomen. De verleende garantstellingen zijn onder te verdelen in twee soorten risico’s: 

Primair risico
Gemeentegaranties
Dit zijn garantstellingen op leningen voor woningbouwcomplexen die, zowel in het bezit als in exploitatie zijn bij een corporatie. De looptijd van deze garantstelling is tot:

• Uiterlijk het einde van de exploitatie van het woningbouwcomplex door de corporatie;
• Het moment dat de garantstelling kan worden omgezet naar het Waarborgfonds Sociale Woningbouw.

In 2025 is het saldo van de garantstelling en het risico gelijk gebleven op € 129,98 mln.  

Secundair risico
Achtervang bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Dit zijn garantstellingen, verleend door het WSW, voor zowel activiteiten met betrekking tot woningbouwactiviteiten als de directe leefomgeving. Het borgingstelsel van het WSW is een gelaagde zekerheidsstructuur bestaande uit twee buffers en een vangnet van achtervangers (de overheid):

• 1e buffer: Het risicovermogen van het WSW
• 2e buffer: De zogenaamde obligo (-verplichting) van alle deelnemende corporaties aan het WSW
• Vangnet van achtervangers: De achtervangers verstrekken tijdelijke renteloze geldleningen aan het WSW.  en worden als volgt verdeeld:
  • 50 % voor het Rijk
  • 50 % voor de gemeenten met de nadere onderverdeling:
    • 25 % de schadegemeenten (gemeente waarin een corporatie actief is en waarvoor het WSW gebruik moet maken van het vangnet van achtervangers).
    • 25 % alle gemeenten die in de achtervang inclusief schadegemeente 

In mei 2024 is een nieuwe uniforme achtervang-overeenkomst afgesloten met het WSW die alle voorgaande overeenkomsten vervangt. Voor de verstrekte garantstellingen tot mei 2024 blijven de afspraken gehandhaafd tot het einde van de rentevaste periode of einde looptijd van de garantstelling.

In 2025 is het saldo van het door het WSW toegerekende Zoetermeers aandeel in de achtervang garantstellingen toegenomen met € 54,042 mln. tot € 867,486 mln.

De garantstelling is hoger geworden door:

• De aflossing van leningen door; jaarlijkse aflossing, einde looptijd en einde rentevaste periode.
• Het verlenen van nieuwe garantstellingen voor herfinancieringen en nieuwe leningen.
• De jaarlijkse aanpassing van de verdeelsleutel door het WSW van het garantstellingsaandeel van de gemeente (saldo leningen van alle corporaties die in de gemeente actief/ waarde van het DEAB bezit in de gemeente). Dit is van toepassing voor corporaties die in meerdere gemeenten actief zijn.

Ultimo 2025 is het door WSW (nominaal) geborgde leningenbedrag toegenomen met € 6,0 miljard tot € 103,2 miljard. Het aandeel van Zoetermeer in de 25 % voor alle gemeenten, niet zijnde schadegemeente, is afhankelijk van diverse factoren en niet kwantificeerbaar en opgenomen als PM.

Nationale Hypotheek Garantie 
De Nationale Hypotheek Garantie (NHG) is een vangnet voor woningeigenaren als deze door omstandigheden de hypotheek niet meer kunt betalen. Of als een restschuld overblijft na de verkoop van de woning. Het Waarborgfonds Eigen Woning (WEW) is de organisatie die in Nederland verantwoordelijk is voor het beheer en de uitvoering van de NHG

Secundair risico
Achtervang bij het Waarborgfonds Eigen Woning (WEW).
Het borgingstelsel van het WEW is onderverdeeld in twee achtervangsregelingen die zijn gebaseerd op het jaar van het verlenen van de garantstelling:

• Garantstellingen verleend tot 2011:
  • 50 % voor het Rijk;
  • 50 % voor de gemeente waarin de garantie is verleend.

In 2025 is het saldo van de garantstelling tot 2011 afgenomen met € 4,0 mln. tot € 402 mln.

• Garantstellingen vanaf 2011
  • 100 % voor het Rijk.

Zorgcentra, gezondheidsinstellingen en sportverenigingen en overige instellingen
Er zijn leningen afgesloten door gezondheidsinstellingen, sportverenigingen en andere instellingen met een maatschappelijk nut, waarvoor de raad een garantie heeft verstrekt.  De meeste garanties zijn van vóór 1996; in dat jaar heeft de raad besloten in beginsel geen garanties meer te verstrekken. Als onderdeel van de investeringsimpuls voor amateurverenigingen heeft de raad in november 2005 besloten om dit instrument in relatie tot deze verenigingen weer toe te passen. Met het verstrekken van een gemeentegarantie aan ALTV Zoetermeer is het saldo van het oorspronkelijke bedrag geldleningen aan sportverenigingen c.a. met € 0,1 mln. toegenomen. Alle betrokken partijen lossen volgens schema af.

Toezicht op risico’s
De omvang en de risico’s van de garanties worden bewaakt en regulier via de geëigende instrumenten van de P&C-cyclus gerapporteerd aan de raad.
Specifiek voor garantstellingen zijn de financiële risico’s gemeentegaranties in beeld (zie de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing):

• Geldleningen aan woningbouwcorporaties
• Eigen woningen

Garantieaanspraken
In 2025 is geen beroep gedaan op de verleende garantiestellingen.

Garantstellingen (bankgaranties)
Per ultimo 2025 waren bij de gemeente 27 bankgaranties met een totaalwaarde van afgerond € 30 mln. aanwezig. Het betreffen vooral garanties van aannemersbedrijven die de gemeente als financiële zekerheid vraagt bij de uitvoering van werken.

Artikel 53 van het Besluit Begroting en Verantwoording verplicht gemeenten om in de toelichting op de balans inzicht te geven in de financiële verplichtingen waaraan de gemeente is verbonden, voor zover:

• De verplichtingen financiële consequenties hebben voor toekomstige jaren en 
• Deze verplichtingen niet zijn opgenomen in een balanspost. Voorbeelden daarvan zijn langlopende huurcontracten en leasecontracten. Het is niet de bedoeling dat in de toelichting een lange lijst van meerjarig aangegane verplichtingen wordt opgenomen. Het gaat alleen om verplichtingen die politiek-bestuurlijk en financieel gezien van belang zijn.
  

De gemeente Zoetermeer hanteert een grens van € 500.000 per jaar welke de verplichting moet bedragen om te worden gezien als niet uit de balans blijkende belangrijke verplichtingen. Daarnaast dient te verplichting een looptijd te hebben van langer dan een jaar.

De bepaling van deze grens komt voort uit de overweging dat verplichtingen onder dit drempelbedrag geen materiële invloed hebben op de beslissingen van de gebruikers van de jaarrekening.
Door deze drempelwaarde te hanteren, wordt een balans gevonden tussen volledigheid en praktisch nut, waarbij alleen die verplichtingen worden gerapporteerd die een aanzienlijke impact kunnen hebben op de financiële positie en besluitvorming. Dit draagt bij aan een helder en relevant financieel overzicht, waarbij de gebruikers van de jaarrekening goed geïnformeerd kunnen blijven zonder overbodige details die het inzicht zouden kunnen vertroebelen.