Programma 1. Onderwijs, economie en arbeidsparticipatie

Financiële ontwikkelingen bestaand beleid (leereffecten jaarrekening en TB1)
1.1 Extra middelen aanpak energiearmoede (Geldpunt 2026)
Energiearmoede betekent dat mensen onvoldoende geld hebben om hun energierekening te betalen. Dat komt vaak door een combinatie van laag inkomen, hoge energieprijzen en een slecht geïsoleerde woning. Zoetermeer ontvangt in totaal € 0,218 mln. voor de aanpak van energiearmoede. Daarvan hebben we in 2025 € 72.000 ontvangen. In 2026 krijgen we € 0,146 mln. Deze middelen zijn nog niet ingezet. Er ligt een plan om met deze middelen de bestaande lokale aanpak te versterken. Dat doen we door huishoudens te ondersteunen bij hoge kosten door blokverwarming (via energiecoaches, voorlichting en samenwerking met corporaties). 

1.10 Eerste inrichting onderwijsleerpakket en meubilair IKC Vijf pilaren
Vanwege de groei van IKC De Vijf Pilaren is extra investeringsbudget nodig van € 81.000 voor de eerste inrichting onderwijsleerpakket en meubilair. Met ingang van 2027 zijn hier ruim € 6.000 extra lasten per jaar aan verbonden.

Onvermijdelijke ontwikkelingen
2.1 Bijstandsuitkeringen (BUIG)
De gebundelde uitkering Participatiewet, ook wel genoemd de BUIG, wordt door het rijk uitgekeerd aan de gemeente en bestaat uit vijf uitkeringen. Het voorlopig budget voor 2026 is € 58,6 mln. De uitkering participatiewet (PW) is de voornaamste en beslaat ongeveer 95% van de BUIG; hiervan betaalt de gemeente de reguliere bijstandsuitgaven. Daarnaast zijn in volgorde van omvang aflopend:

1. Loonkostensubsidie
2. Inkomensondersteuning arbeidsongeschikte werknemers (IOAW)
3. Inkomensondersteuning arbeidsongeschikte zelfstandigen (IOAZ)
4. Besluit bijstandsverlening zelfstandigen levensonderhoud (Bbz)

Wij doen voor nu een voorlopige raming van de BUIG. De verwachte inkomsten voor 2026 zijn € 61,1 mln., de verwachte uitgaven zijn € 57,7 mln. De uitgaven zijn in 2026 naar verwachting € 2,6 mln. hoger dan begroot (+4,8%). De inkomsten zijn naar verwachting € 4,5 mln. hoger dan begroot. Per saldo leidt dit tot een voordeel ten opzichte van de begroting van de gemeente Zoetermeer van € 1,9 mln. We houden rekening met een stijging van het gemiddelde aantal bijstandsuitkeringen met 1,4% mede op basis van (economische) ramingen van het CPB. Het gemiddelde aantal bijstandsdossiers in 2025 was 2.533; voor 2026 gaan wij uit van een stijging naar (gemiddeld) 2.569. Daarnaast houden wij rekening met een prijsstijging van 4,4% op basis van een verwachte indexatie van het wettelijk minimumloon.
Meerjarig wordt rekening gehouden met een positief BUIG-saldo van € 2,0 mln. op basis van het 8-jaars gemiddelde.

Beleidswijzigingen/nieuw beleid
3.1 Implementatie Participatiewet in balans
De wet Participatiewet in Balans is aangenomen om de Participatiewet eenvoudiger te maken en te verbeteren. Dit gebeurt door meer maatwerk, versoepeling van regels en een menselijkere aanpak. In 2026 gaan wij aan de slag met de uitvoering van deze nieuwe wet. We doen dit bijvoorbeeld door het bijscholen van medewerkers en tijdelijk extra personele inzet voor het bijwerken van onze werkprocessen. Het rijk heeft in de Septembercirculaire 2025 extra middelen toegevoegd aan de algemene uitkering voor de uitvoering van deze nieuwe wet. Zie hiervoor OAD.

3.2 Impuls sociale infrastructuur
Het rijk stelt voor de periode 2025 t/m 2035 extra middelen beschikbaar voor de versterking van de infrastructuur gericht op werk voor de mensen in de participatiewet. De gemeente Zoetermeer ontvangt en beheert de middelen mede namens de andere gemeenten in het samenwerkingsverband (Lansingerland, Leidschendam-Voorburg, Pijnacker-Nootdorp, en Rijswijk).

In de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van werkbedrijf De Binnenbaan d.d. 11-03-26 is het nieuwe bedrijfsplan vastgesteld voor de periode 2026 t/m 2030. In dit bedrijfsplan is een voorstel gedaan voor inzet van de impulsmiddelen in 2026 gericht op het ontwikkelen van nieuwe werkleerlijnen, het versterken van de begeleiding naar duurzaam werk en een gerichtere aanpak voor verschillende doelgroepen. Het rijk heeft hiervoor bij de Mei- en Septembercirculaire 2025 extra middelen toegevoegd aan de algemene uitkering. Zie hiervoor OAD. Voor de periode 2027 en verder wordt nog gewerkt aan een bestedingsplan.

3.3 Uitvoering extra taak Doorstroompunt (DSP) voor de leeftijdscategorie 23-27
De Wet van school naar duurzaam werk is een voortzetting van de aanpak voortijdig schoolverlaten en de aanpak jeugdwerkloosheid. In deze wet is de leeftijdsgrens voor het doorstroompunt verhoogd van 23 tot 27 jaar. Om deze nieuwe doelgroep te bereiken is door het rijk extra geld beschikbaar gesteld. Deze middelen worden ingezet voor de formatie doorstroompunt. 

3.4 Inzet asiel en integratie
In 2026 wordt tijdelijk ingezet op de inhuur van twee beleidsadviseurs asiel en integratie, om te kunnen voldoen aan de wettelijke taken binnen dit dossier. De benodigde middelen worden gedekt uit het voordeel op de rijksvergoeding voor de noodopvang van Oekraïners in programma 2. Het betreft een tijdelijke dekking, die al eerder op deze wijze is toegepast.

3.5 Economie
Om uitvoering te kunnen geven aan de economische ambities o.a. het nog beter verbinden van onderwijs, economie en arbeidsmarkt op het gebied van ICT, Health, Logistiek & Handel en Bouw & Installatie zoals opgenomen in de Visie Zoetermeer 2040 en de Ruimtelijke Strategie Zoetermeer (RSZ) is er meer gerichte slagkracht nodig binnen het cluster Economie. Grote opgaven zoals ruimtegebruik, arbeidsmarktkrapte, verduurzaming, digitalisering en regionale concurrentiekracht komen steeds vaker samen en raken direct de lokale en regionale economie en het mkb. Het team Economische Zaken (EZ) speelt hierin een sleutelrol. Met de huidige bezetting/formatie is het niet mogelijk om aan de huidige ambities uitvoering te geven. De strategisch adviseurs en de accountmanagers lopen over in het werk en kunnen niet overal tijdig of adequaat uitvoering aan geven en in samenwerking met gewenste formatie-uitbreiding moet dit beheersbaar worden. Door het creëren van een meer robuust cluster Economie met in iedere pijler een strategisch adviseur, een accountmanager en een medior kan uitvoering worden gegeven aan deze ambities. Concreet brengt dit een totale formatie-uitbreiding mee van 8,62 fte naar 10 fte waarmee in totaal zo'n € 0,125 mln. gemoeid gaat.
Met de versterkte inzet vergroten we de samenhang tussen de beroepsbevolking en werkgelegenheid en vergroten we de sociaal economische kracht in de gemeente. Daarom wordt voor 2026 en 2027 een beroep gedaan op een dekking vanuit de reserve Fonds Zoetermeer 2040 voor genoemd bedrag. Om de in zet duurzaam te bestendigen moet vanaf 2028 dekking komen vanuit de groei vanuit de algemene uitkering.

Aanpassen effectindicatoren
Het voorstel is om in de Programmabegroting 2027 de effectindicator Bereik Minimaregelingen als % van de doelgroep aan te passen. De regelingen kennen verschillende doelgroepen, waardoor deze niet goed vergelijkbaar zijn. Het voorstel is om als alternatief op te nemen het aantal gebruikers, uitgesplitst naar gebruikers Zoetermeerpas, kwijtschelding gemeentelijke belastingen en collectieve ziektekostenverzekering minima. In de Perspectiefnota 2028 komen we met een gedegen voorstel voor aanpassing van alle indicatoren.

Niet van toepassing.